Namoz vaqtlari nega farq qiladi? Diyanet, Fazilet va Süleymaniye

Bir xil kun va bir xil shahar uchun ikkita taqvim Bomdod (Imsok) vaqtini bir soatdan ortiq farq bilan ko‘rsatishi mumkin. Bu xato emas: barcha taqvimlar quyoshning osmondagi o‘rnini bir xil astronomiya asosida hisoblaydi, ammo vaqtning «kirgan» lahzalarini turlicha belgilaydi.

Bir xil kun, uchta taqvim

Istanbul, 2027-yil 21-iyun, yilning eng uzun kuni:

Qishda farq qisqaradi: 2027-yil 15-yanvarda Bomdod (Imsok) Turkiya Diniy ishlar boshqarmasida (Diyanet) 06:50, Faziletda 06:33, Süleymaniyeda esa 07:39 ni tashkil etadi.

Diyanet ustuni Diyanet e’lon qilgan o‘lchovlar asosida hisoblangan. Fazilet va Süleymaniye ustunlari esa Zeen tomonidan ushbu taqvimlar nashr etgan jadvallarga moslab sozlangan hisob-kitobdir; ular taqvimlarning o‘z jadvallaridan bir-ikki daqiqaga farq qilishi mumkin.

Farqni nima yuzaga keltiradi?

Bomdod (Imsok) va Xufton burchagi

Bomdod (Imsok) va Xufton quyoshning ufqdan qanchalik pastda ekanligiga qarab belgilanadi. Diyanet Bomdod (Imsok) uchun quyosh ufqqa 18 daraja yaqinlashgan lahzani, Xufton uchun esa ufqdan 17 daraja pastga tushgan lahzani asos qilib oladi. Burchak kattalashgani sari Bomdod (Imsok) ertaroqqa, Xufton esa kechroqqa suriladi.

Fazilet taqvimi jadvallariga eng mos keladigan hisob Bomdod (Imsok)da 19 darajaga to‘g‘ri keladi; shu bois uning Bomdod (Imsok) vaqti Diyanetnikidan ertaroqdir. Süleymaniye vaqfi taqvimi esa ertalabki va kechki shafaqni simmetrik deb qabul qiluvchi talqin bilan har ikki vaqtda taxminan 9 darajani qo‘llaydi; shu sababli uning Bomdod (Imsok) vaqti taxminan bir soat kech, Xufton vaqti esa taxminan bir soat ertadir.

Ehtiyot ulushi (Tamkin)

Tamkin — shaharning har bir nuqtasida vaqt kirgan bo‘lishini ta’minlash uchun hisobga qo‘shiladigan ehtiyot ulushidir. Diyanet quyosh chiqishi va botishida 7, Peshinda 5, Asrda 4 daqiqa tamkin qo‘llaydi; Bomdod (Imsok) va Xuftonda tamkin yo‘q. Taqvimlar bu ulushlarni turlicha tanlagani sababli Quyosh, Peshin, Asr va Shom soatlari ham bir necha daqiqaga farq qiladi. Ko‘pgina xalqaro usullar tamkindan umuman foydalanmaydi.

Asr hisobi

Asr jism soyasining ma’lum bir uzunlikka yetgan lahzasi bilan hisoblanadi. Turkiyadagi taqvimlar soya jismning bo‘yiga teng bo‘lgan lahzani (asr-i avval) ko‘rsatadi. Soya ikki baravar bo‘lgan lahzani (asr-i soniy) ko‘rsatadigan taqvimlarda Asr kechroq kiradi: Istanbulda bu farq qishda 38 daqiqa, yozda esa 74 daqiqagacha yetadi.

Joylashuv

Turkiyada Diyanet vaqtlarni tumanma-tuman e’lon qiladi. Katta shaharda markaz bilan chekka tuman o‘rtasida bir-ikki daqiqa farq bo‘lishi tabiiy hol. Ekvatordan uzoqlashib, 45-kenglikdan o‘tilgan sari yozda shafaq tun bo‘yi davom etishi mumkin; u yerda taqvimlar alohida qoidalarni qo‘llaydi va farqlar yanada kattalashadi.

Qaysi birini ishlatish kerak?

Qaysi taqvimni asos qilib olish hisob-kitob masalasi emas, balki tanlov va fiqhiy baholash mavzusidir. Zeen bu borada biror tarafni olmaydi: har bir taqvimni o‘z usuli bilan hisoblaydi, vaqt manbasini esa o‘zing tanlaysan. Bu masaladagi qarashlar bo‘yicha mahalliy diniy idorangga murojaat qilishing mumkin.

O‘z shahringning bugungi vaqtlarini namoz vaqtlari sahifasida ko‘rishing mumkin.